Najkrócej
Śrutowanie i piaskowanie to to samo zadanie wykonane innym ścierniwem i w innym miejscu. Śrutowanie wyrzuca metaliczny śrut turbiną albo sprężonym powietrzem, zwykle w zamkniętej komorze. Piaskowanie używa ścierniwa mineralnego lub szklanego i można je prowadzić w terenie. Jeśli element mieści się w komorze i jest ich dużo, wybiera się śrutowanie. Gdy konstrukcja stoi na miejscu albo ma zakamarki, zostaje piaskowanie.
Czym różni się śrutowanie od piaskowania?
Różnice sprowadzają się do czterech rzeczy: ścierniwa, napędu, miejsca pracy i tego, co dzieje się z użytym materiałem.
| Cecha | Śrutowanie | Piaskowanie |
|---|---|---|
| Ścierniwo | śrut stalowy, nierdzewny, czasem szklany lub ceramiczny | korund, szkło, żużel, materiały organiczne |
| Napęd | turbina (metoda wirnikowa) albo sprężone powietrze | sprężone powietrze, czasem woda |
| Miejsce | komora lub hala | komora, hala albo teren |
| Odzysk ścierniwa | zwykle w obiegu zamkniętym | częściowy lub brak |
| Typowy element | seria detali, belki, blachy | pojedyncze elementy, ogrodzenia, bramy, konstrukcje na miejscu |
Nazwy bywają mylone, bo w potocznym języku „piaskowanie” obejmuje całą obróbkę strumieniowo-ścierną. Zwykły piasek kwarcowy wychodzi z użycia, bo pyli krzemionką, więc dzisiejsze piaskowanie to najczęściej szkło, korund lub żużel. O samej technice, ciśnieniach i krokach pracy piszę w tekście o piaskowaniu metalu.
Zestawienie opiera się na opisach zakładów zajmujących się obróbką strumieniowo-ścierną, między innymi serwisów hst2 i ecolors.
Jaki śrut dobiera się do jakiego metalu?
Do stali konstrukcyjnej stosuje się śrut stalowy, kulisty albo łamany, bo daje agresywne czyszczenie i wyraźną chropowatość. Kulisty wygładza i utwardza powierzchnię, łamany tnie ostrzej i zostawia ostrzejszy profil pod powłokę.
Stali nierdzewnej nie śrutuje się zwykłym śrutem stalowym. Cząstki żelaza wbijają się w powierzchnię i stają się zarodkami korozji, a sama obróbka może naruszyć warstwę pasywną. Do nierdzewki i aluminium używa się śrutu nierdzewnego, kulek szklanych albo ceramicznych. Wybór wynika z ostrości profilu, jakiego wymaga powłoka, a nie z samej twardości ziarna.
Cienkie blachy odkształcają się pod uderzeniem twardego śrutu. Przy elementach o grubości kilku milimetrów lepiej zejść do drobniejszej frakcji albo do lżejszego ścierniwa, niż liczyć na to, że blacha wytrzyma.
Kiedy wybrać śrutowanie, a kiedy piaskowanie?
Śrutowanie wygrywa przy seriach i dużych, równych powierzchniach. Komora z recyrkulacją zbiera śrut i podaje go z powrotem do turbiny, co obniża koszt jednego detalu i ogranicza pył na zewnątrz. Typowe zastosowanie to belki, kratownice i blachy przed malowaniem proszkowym lub systemem antykorozyjnym.
Piaskowanie wygrywa, gdy element jest za duży albo związany z gruntem. Ogrodzenia, balustrady i konstrukcje stojące na miejscu trzeba oczyszczać tam, gdzie stoją. Dyszą da się też dojść do zakamarków, spoin i wnęk, których turbina nie obejmie równomiernie.
Kryterium, którym się kieruję, to gabaryt i liczba sztuk. Jeden płot lub rama nie uzasadniają transportu do komory, a pięćdziesiąt identycznych elementów oczyszcza się szybciej i równiej w obiegu zamkniętym.
Obie metody mają ten sam cel. Pod powłokę ochronną dąży się zwykle do stopnia czystości Sa 2,5 według normy ISO 8501-1, a wymagania systemu ochrony antykorozyjnej opisuje norma PN-EN ISO 12944. Konkretny stopień i chropowatość podaje producent systemu malarskiego.
Czy beton też się śrutuje?
Tak, ale inaczej niż metal. Posadzki i płyty betonowe obrabia się mobilnymi maszynami wirnikowymi z odciągiem pyłu, które wyrzucają śrut na powierzchnię i od razu go zbierają. Efektem jest usunięcie mleczka cementowego, starych powłok i szlamu oraz szorstkie podłoże. Takie podłoże dobrze przyjmuje później impregnat do betonu lub powłokę.
Beton ma pory i jest kruchy w warstwie wierzchniej, więc zbyt agresywny śrut wyrywa kruszywo zamiast czyścić. Na elewacjach i mało nośnych podłożach stosuje się raczej piaskowanie z drobnym ścierniwem, najlepiej na mokro. Przy luźnym brudzie i glonach wystarcza wstępnie myjka ciśnieniowa.
Jak zabezpieczyć się przy pracy ze śrutem?
Śrutowanie i piaskowanie to prace z pyłem i hałasem, więc środki ochrony dobiera się przed uruchomieniem sprzętu, nie po. Pył ze starej farby może zawierać ołów i chrom, a rdza i zgorzelina wzbijają się w powietrze razem ze ścierniwem.
- Ochrona dróg oddechowych: hełm z doprowadzonym czystym powietrzem przy pracy dyszą, nie zwykła półmaska.
- Odzież i rękawice odporne na uderzenia ścierniwa, ochrona oczu i słuchu.
- Odciąg pyłu i praca w komorze albo w osłoniętym stanowisku, z dala od osób postronnych.
- Metoda na mokro zmniejsza ilość pyłu, a zawiesinę trzeba zebrać i zutylizować zgodnie z przepisami.
- Sprzęt ciśnieniowy kontroluje się przed pracą: wąż, sprzęgi i dysza.
Przy powłokach o nieznanym składzie dobrze zbadać próbkę i sprawdzić wymagania przepisów BHP. W razie wątpliwości pracę z takim pyłem zleca się osobom z uprawnieniami i sprzętem do tego przeznaczonym.
